آن متصور نيست ، تاثير گذار است . وجه دوم : استحقاق كيفر به حكم عقل است از اين جهت كه نافرمانى و مخالفت ، خروج از لباس بندگى و رسم عبوديت است كه عين ظلم و ستم است و ستمگر مستحق كيفر مى باشد . تمامى اين سخنان به شرح مطالب كفايه باز مى گردد و ما سخن را براى دفع شبهه اى كه در ذهن بيشتر افراد وجود دارد يعنى اين شبهه كه « محقق خراسانى به جبر تصريح دارد » ، به صورت طولانى بيان داشتيم . با اين همه در برخى از مواضع سخن ايشان اشكالاتى است كه در هنگام بيان نظريه مختار در پاسخ از بيان ايشان آشكار خواهد شد . اراده خداوند بر دو قسم است و حاصل سخن بر بيان چند امر مبتنى است : امر اول : اراده خداوند بر دو قسم تكوينى و تشريعى است . مقصود از اراده تكوينى فعل و ايجاد و آفرينش خداوند است همانگونه كه روايات فراوانى به آن اشاره كرده است . مانند صحيحه صفوان بن يحيى كه مى گويد : به امام ابوالحسن ( ع ) عرضه داشتم : « به من از اراده خداوند و آفريدگان خبر ده . » امام ( ع ) فرمود : « اراده از جانب آفريدگان پنهان است و آنچه براى ايشان پس از مخفى بودن آشكار مى گردد از فعل است اما ارادهء خداوند ، احداث و ايجاد اوست نه غير آن . زيرا خداوند سخن نمى گويد و مضطرب و اندوهگين نمى شود و انديشه نمى نمايد و اين صفات از او نفى شده است و از صفات آفريدگان است . پس اراده خداوند همان فعل است مى فرمايد ( باش ) پس بدون لفظ و سخن گفتن به زبان وجود مى يابد و به همين سبب تامل ، انديشه و چگونگى در